• نیما شایافر
    توسعه دهنده و خالق کی‌کجاست
    @nimolix
  • فرنود فرودی
    طراح رابط کاربری در شرکت فناوری همراه سیب
    @farnood
  • آرش اصغری
    طراح رابط کاربری در @Fardadco
    @_arashasghari
  • مصطفی پورعلی
    بنیانگذار آرنیکاوب و وردپرس با طعم فارسی
    mpourali.com
  • علی احسانفر
    توسعه دهنده و طراح رابط کاربری در pichak.co
    www.ehsanfar.com
  • عطا خلیقی
    از موسسین پرشین بلاگ و مدیرعامل پویاسافت
    @atakhalighi
  • علیرضا افکار
    توسعه دهنده اندروید در "شاتل"
    alirezaafkar.com
  • علی سادات طلب
    مدیر طراحی و و تجربه کاربری در شرکت آدران
    @xbox3000
  • میلاد صفارزاده
    طراح رابط کاربری در شرکت گرین وب
    @miladsafarzadeh
  • فونت‌های جدید fontiran.com واقعا حس و حال خوبی به محتوای فارسی تو وب داده و خوندن متون رو لذت بخش کرده. دست باعث و بانیش درد نکنه.

  • سری فونت‌های ایران سن‌سریف یه بازه بزرگی از امکانات رو توی طراحی به آدم میدن. بخاطر وزن‌های مختلفش.

  • وجود فونت فارسی حالم رو بد می‌کنه. امیدوارم فونت‌های بهتری بیاد در آینده. تنها فونت خوبی که هست فونت ایران‌سنس هست که خیلی روش زحمت کشیدن.

  • فونت ایران سنس یکی از فونت هایی است که بعنوان انتخاب اول من در پروژه های طراحی رابط کاربری مورد استفاده قرار میگیره. به خاطر اینکه هم زیبایی لازم رو داره هم فاصله بین حروف استاندارد است.

  • یه فونت پدر مادر دار باشه تا الان همین فونت ایران و ایران سنسه. حداقل خوبیش اینه که چندتا ضخامت فونت داره.

  • از مسلم ابراهیمی عزیز تشکر می‌کنم برای تمام زیبایی‌هایی که با فونت‌های فارسی می‌آفریند.

  • زیبایی فونت ایران سنس عادی نمیشه برام! متن ها با این فونت خوندنی تر میشن 🙂 … مرسی مسلم ابراهیمی

  • ما فونت ایران سن سریف شما رو روی گوشی های مختلف با کیفیت های صفحه نمایش high resolution و low resolution تست کردیم و نتیجه بسیار خوب و مطلوبی دریافت کردیم. امیدوارم این جریان ادامه داشته باشه و در آینده شاهد فونت های فارسی متنوع و مناسبی ازین دست برای وب و دیوایس های دیجیتال باشیم.

  • فونت ایران‌سنس رو امروز واسه شرکت خریدیم که توی پروژه‌های آینده استفاده کنیم. مرسی از ‌‌‌@MoslemEbrahimi. فونت‌ها عالی‌‌اند.

خوانايى و قابلیت خواندن (Legibility and Readability)

مدتی پیش در جریان طراحی تایپ فیس فارسی ویژه متن به تحقیقات مقدماتی نیاز داشتم در رابطه با خوانایی نوشتار. در اولین برخورد با منابع انگلیسی با این دو اصطلاح  (Legibility and Readability) مواجه شدم و دانستم تعاریفی جدا از یکدیگر دارند. در حالی که ما برای نوشتار فارسی فقط از اصطلاح خوانایی استفاده می کنیم.

((خوانايى و قابلیت خواندن (Legibility and Readability) به یک معنا نیست. خوانايى قطعاً بر قابلیت خواندن اثر می گذارد و بالعکس، اما به منظور درک اینکه چگونه هر یک از این دو مقوله بر دیگری اثر گذار است، بررسی این دو به صورت جداگانه ضروری است. میزان راحت خوانده شدن یک قلم تماماً به طراح حروف بستگی دارد، در حالیکه قابلیت خواندن تا حد زیادی مسئولیت حروفچین است.

خوانايى (Legibility) میزان مشخص شدن هر حرف از دیگری است. چنین حروفی به گونه ای طراحی می­‌شوند که خود را به شیوه ای مختصر و واضح بنمایانند که البته این امر لزوماً بدین معنی نیست که یک قلم با خوانايى زیاد، نمی تواند درطراحی خود حاوی ویژگی های خاص باشد.))

بنابر این تعریف می توان اینگونه مثال آورد که به هرمیزان در یک قلم فارسی دو حرف مشابه مانند ص و ط یا  ک و گ بهتر از یکدیگر قابل تشخیص باشند. خوانايى (Legibility) در این قلم بالاتر است.

فونت شبکه۳

 

فونت اخبار یک

فونت هلوتیکا عربیک شبکه منوتو

به ترتیب ۱- فونت اختصاصی شبکه۳   ۲- فونت اختصاصی اخبار شبکه یک    ۳- فونت هلوتیکا عربیک (شبکه منوتو) 

 

البته به نسبت حروف انگلیسی الفبای فارسی به طور خود به خود از تنوع شکلی بالاتری برخوردار است. کثرت حروف نقطه دار در الفبای فارسی تشخیص تفاوت حروف از یکدیگر را بیشتر می کند. که البته این موضوع به همان میزان تاثیر نحوه طراحی نقطه‌ها در خوانایی یک فونت را نشان می‌دهد.

همچنین آزمایش‌های ساده ای نشان داده است که خواننده هنگام مطالعه نوشتار بیشتر کلمه و ترکیبات را می خواند تا تک تک حروف را. این ویژگی در نوشتار فارسی (به دلیل پیوستگی حروف) بیشتر از لاتین خود را نشان می‌دهد. مدتی پیش پیامکی به دستم  رسید با این مضمون:

دانشنمدان متعقدند كه مغز انسان فقط به اول و اخر كملات توجه مكينه براي هيمنه كه شما تونستی اينو بخونی.حالا ببينيد چند تا كلمه غلط بود؟

 

اما قابلیت خواندن (Readability) هنگامی پدید می آید که خواننده علاوه بر تشخیص تفاوت حروف از یکدیگر در مطالعه یک متن نوشتاری با مشکل روبرو نباشد و بتواند روان و سریع نوشته را بخواند که این قابلیت به مدد رعایت اصول حروف چینی پدید می آید. بسیاری از متغییر های نوشتارنگاری که در ابتدای فصل آنها را توضیح دادیم با این هدف (قابلیت خواندن (Readability)) رعایت می شوند. انتخاب قلم ، اندازه ، فاصله سطر ، ترکینگ و ترازبندی مناسب همه از مواردی هستند که قابلیت خواندن را افزایش می دهند.

«آنچه که ثابت شده این است که طی خواندن، چشم کلمات را به صورت خطی و پیوسته دنبال نمی کند بلکه طی یک سری حرکات سریع به نام جهش (saccade) با ریشه فرانسوی به معنای “لرزش بادبان” آنها را دنبال می کند. محلی که چشم به صورت لحظه بر آن توقف می کند تثبیت (fixation) نام دارد. چشم انسان معمولاً در هر ثانیه چهار یا سه تثبیت دارد. اگرچه این توقف ها کوتاه اند، تست ها نشان می دهند که در یک صدم ثانیه مغز و چشم می توانند سه تا چهار حرف و یا حتی سه تا چهار واژه کوتاه را به خاطر بیاورند.

این دامنه شناسایی و ذخیره سازی دیداری در هر تثبیت با استفاده از قلم  12 پونتی، تقریباً 10 تا 11 کاراکتر از مرکز دید است، اگر چه اطلاعاتِ طول واژه و شکل کلی آن از فاصله بیشتری قابل درک است.

به دلیل اینکه خواندن، زمانی موثرتر است که چشم بتواند در هر توقف، حروف بیشتری را شناسایی کند، اندازه قلم نباید بیش از حد مورد نیاز باشد. این سوء برداشت وجود دارد که تصور می کنیم قلم بزرگتر ساده تر خوانده می شود اما به وضوح چنین محدودیتی در مورد میزان کوچک بودن و موثر خوانده شدن نیز وجود دارد.»

اندازه بهینه قلم برای دستیابی بهتر به قابلیت خواندن به طور معمول میان 10 تا 12 پونت است.[1]

اما مسئله اندازه های استاندارد در رابطه با اندازه قلم بسیار بی معناست زیرا گرچه همه تایپ فیس ها اندازه بدنه مشترکی دارند، اما تفاوت ارتفاع دندانه هر قلم با قلم دیگرباعث می شود که کوچکتر یا بزرگتر دیده شود.

یک تایپ فیس با ارتفاع دندانه بزرگتر، بزرگتر به نظر می رسد با اینکه همه اندازه های بدنه حرف یکسان است. با این حال، میزان بیشتر ارتفاع دندانه فضای کمتری را برای حروف صعودی و حروف نزولی برجا می گذارد. با به یاد داشتن اینکه چشم ترکیب های معمول کاراکترها و شکل کلمات را می شناسد، نه حروف را، بحث می شود که حروف صعودی و حروف نزولی به شناسایی شکل کلمات، بویژه در حاشیه دامنه دید و تثبیت ها کمک می کنند. اما تایپ فیسی که ارتفاع دندانه زیاد (و بنابراین حروف صعودی و حروف نزولی ی کوچکی) دارد، تنها با ایجاد فاصله بیشتر میان سطرها بهتر عمل می کند و شمایل واضح تری از کلمات را فراهم می کند.

برای تشخیص حداکثر تعداد حروف در هر توقف چشم، آرایش متن باید فشرده تر باشد نه بازتر. فاصله گذاری یا آرایش فشرده تر متن همچنین به تشخیص شکل کلمات کمک می کند. “فشرده اما نه به هم چسبیده” مدتها درخواست حروف چینان بوده است.

تحقیق در مورد خواندن و موثر بودن طراحی متن اغلب به دلیل برخورداری از روش های تردید آمیز، تعریف های غیر دقیق از توانایی های خواننده، فقدان توجه به اثر طراحی قلم، و اثرات استانداردهای متغیر آرایش نوشتارنگاری مورد انتقاد است. اما در کل، چندین اصول بنیادی را مورد تایید قرار داده که سودمند و کاربردی است:

آرایش نزدیک به هم  ،  فاصله گذاری برابر میان کاراکترها  ،  تقریباً 10 تا 12 کلمه در هر سطر ، لدینگ کمی بیشتر برای تایپ فیس های دارای ارتفاع دندانه زیاد (و حروف صعودی و حروف نزولی کوچک) از این اصول هستند.

 

[1] این مقدار برای نوشتار انگلیسی تعیین شده و برای نوشتار فارسی نیاز به آزمایش ها و پژوهش های ویژه دارد.

 

منابع:

  • پایان نامه: بررسی نشانه شناختی نوشتارنگاری فارسی / مسلم ابراهیمی / دانشگاه نبی اکرم
  • کتاب : What is Typography?  انتشارات: Rotovision

(جهت بازنشر مطلب لطفاً به این صفحه لینک کنید و از کپی متن مطلب بپرهیزید.)

توسط: مدیریت
تاریخ : ۱۳ تیر ۱۳۹۵
نظرات : يك نظر

One Response to “خوانايى و قابلیت خواندن (Legibility and Readability)”

  1. سلام
    این خیلی خوبه که شما به عنوان یک پیشگام تو عرصه فونت فارسی، علاوه بر ارائه فونت‌های زیبا، به فکر افزایش دانش در این حوزه هم هستید.

دیدگاهتان را بنویسید


مسلم ابراهیمی مدیر فونت ایران و طراح فونت فارسی پاسخگوی شماست.
پشتیبانی:
whatsapp: ۰۹۳۳ ۷۳۳ ۳۹۹۸
Twitter: @MoslemEbrahimi
Yahoo!: moslmo
Facebook: moslem.ebrahimi

برای ورود به پنل کاربری و دانلود آخرین نسخه، شناسه خرید خود را وارد کنید:


شناسه خرید را فراموش کرده‌ام.

برای آگاهی از اعتبار اجازه‌نامه کد لایسنس را وارد کنید:

در خبرنامه عضو شوید تا شما را از انتشار فونت های جدید و به‌روز رسانی فونت‌های کنونی مطلع کنیم.
logo-samandehi
آخرین نظرات
  • مدیریت
    خیالتون راخت همه محصولات ما پشتیبانی داره. هر مشکلی داشته باشید تماس بگیرید راهنمایی می‌کنیم. و همچنین محصولات اپدیت میشن و در نسخ... ادامه خیالتون راخت همه محصولات ما پشتیبانی داره. هر مشکلی داشته باشید تماس بگیرید راهنمایی می‌کنیم. و همچنین محصولات اپدیت میشن و در نسخه های جدید مشکلات عمومی رفع میشه (دریافت نسخه‌های جدید رایگان هست) بله راحت در هر نرم افزاری میشه ازش استفاده کرد. حتی اپ‌های موبایل
  • مدیریت
    در آخرین نسخه فرمت ویژه ای برای حل این مشکل در دایرکتوری farsinumral موجود است. در این نسخه ک و ی عربی و اعداد کاملا فارسی است.... ادامه در آخرین نسخه فرمت ویژه ای برای حل این مشکل در دایرکتوری farsinumral موجود است. در این نسخه ک و ی عربی و اعداد کاملا فارسی است
  • شاهرخ
    سلام ، ما در یک نرم افزار نرم افزار تحت ویندوز ، فونت را استفاده می کنیم ولی مشکل حروف عربی بویژه "ی" رو داریم برنامه نویسان اصرار... ادامه سلام ، ما در یک نرم افزار نرم افزار تحت ویندوز ، فونت را استفاده می کنیم ولی مشکل حروف عربی بویژه "ی" رو داریم برنامه نویسان اصرار دارند مشکل از فونت است (ساختار عربی فونت) . راهنمایی و یا پیشنهادی در این زمینه دارید. (نرم افزار در محیط دلفی پیاده سازی شده است) البته ما این مشکل رو در وب سایت نداری
  • صادق
    سلام.من میخوام فونتو بخرم ولی میترسم عیب داشته باشه چون نظراتو خوندم خیلی ها میگن مشکل داره.میخواستم بدونم با چی باید بنویسم؟توی ه... ادامه سلام.من میخوام فونتو بخرم ولی میترسم عیب داشته باشه چون نظراتو خوندم خیلی ها میگن مشکل داره.میخواستم بدونم با چی باید بنویسم؟توی همون فتوشاپ میشه؟ینی فونتو کپی کنم توی پوشه فونت هام اوکیه
  • سمیه
    سلام.من برنامه ورد را رو گوشیم نصب کردم اما فونت bNazanin و اکثر فونتهای دیگه رو نداره. میشه راهنماییم کنید چکار کنم.چون کامپیوتر... ادامه سلام.من برنامه ورد را رو گوشیم نصب کردم اما فونت bNazanin و اکثر فونتهای دیگه رو نداره. میشه راهنماییم کنید چکار کنم.چون کامپیوتر ندارم میخام کارهای تایپی رو با گوشیم انجام بدم.ممنو
  • اشکان
    درود. من این فونت رو تازه خریدم و واقعا فونت زیبایی هست از لحاظ طراحی خییلی خوبه و هزینه فونت بسیار مناسبه... ادامه درود. من این فونت رو تازه خریدم و واقعا فونت زیبایی هست از لحاظ طراحی خییلی خوبه و هزینه فونت بسیار مناسب
  • علیرضا محسنی
    واقعا توی زمینه خودتون بی رقیبین موفق باشین... ادامه واقعا توی زمینه خودتون بی رقیبین موفق باشی
  • صادقی
    عالی بود.... ادامه عالی بود
  • مدیریت
    بله در نسخه‌های جدید برطرف شده.... ادامه بله در نسخه‌های جدید برطرف شده
  • mehdico
    تراز نسخه موبایل مشکل داره و نوشتار به صورت غیر استانداردی حدود ۳۰ درصد بالاتر از سطح خط قرار میگیره. توی نسخه ۴ این مشکل هست آیا... ادامه تراز نسخه موبایل مشکل داره و نوشتار به صورت غیر استانداردی حدود ۳۰ درصد بالاتر از سطح خط قرار میگیره. توی نسخه ۴ این مشکل هست آیا توی نسخه های جدید برطرف شده