• نیما شایافر
    توسعه دهنده و خالق کی‌کجاست
    @nimolix
  • علیرضا افکار
    توسعه دهنده اندروید در "شاتل"
    alirezaafkar.com
  • آرش اصغری
    طراح رابط کاربری در @Fardadco
    @_arashasghari
  • مصطفی پورعلی
    بنیانگذار آرنیکاوب و وردپرس با طعم فارسی
    mpourali.com
  • علی احسانفر
    توسعه دهنده و طراح رابط کاربری در pichak.co
    www.ehsanfar.com
  • علی سادات طلب
    مدیر طراحی و و تجربه کاربری در شرکت آدران
    @xbox3000
  • فرنود فرودی
    طراح رابط کاربری در شرکت فناوری همراه سیب
    @farnood
  • میلاد صفارزاده
    طراح رابط کاربری در شرکت گرین وب
    @miladsafarzadeh
  • عطا خلیقی
    از موسسین پرشین بلاگ و مدیرعامل پویاسافت
    @atakhalighi
  • فونت‌های جدید fontiran.com واقعا حس و حال خوبی به محتوای فارسی تو وب داده و خوندن متون رو لذت بخش کرده. دست باعث و بانیش درد نکنه.

  • زیبایی فونت ایران سنس عادی نمیشه برام! متن ها با این فونت خوندنی تر میشن 🙂 … مرسی مسلم ابراهیمی

  • وجود فونت فارسی حالم رو بد می‌کنه. امیدوارم فونت‌های بهتری بیاد در آینده. تنها فونت خوبی که هست فونت ایران‌سنس هست که خیلی روش زحمت کشیدن.

  • فونت ایران سنس یکی از فونت هایی است که بعنوان انتخاب اول من در پروژه های طراحی رابط کاربری مورد استفاده قرار میگیره. به خاطر اینکه هم زیبایی لازم رو داره هم فاصله بین حروف استاندارد است.

  • یه فونت پدر مادر دار باشه تا الان همین فونت ایران و ایران سنسه. حداقل خوبیش اینه که چندتا ضخامت فونت داره.

  • ما فونت ایران سن سریف شما رو روی گوشی های مختلف با کیفیت های صفحه نمایش high resolution و low resolution تست کردیم و نتیجه بسیار خوب و مطلوبی دریافت کردیم. امیدوارم این جریان ادامه داشته باشه و در آینده شاهد فونت های فارسی متنوع و مناسبی ازین دست برای وب و دیوایس های دیجیتال باشیم.

  • سری فونت‌های ایران سن‌سریف یه بازه بزرگی از امکانات رو توی طراحی به آدم میدن. بخاطر وزن‌های مختلفش.

  • فونت ایران‌سنس رو امروز واسه شرکت خریدیم که توی پروژه‌های آینده استفاده کنیم. مرسی از ‌‌‌@MoslemEbrahimi. فونت‌ها عالی‌‌اند.

  • از مسلم ابراهیمی عزیز تشکر می‌کنم برای تمام زیبایی‌هایی که با فونت‌های فارسی می‌آفریند.

خوانايى و قابلیت خواندن (Legibility and Readability)

مدتی پیش در جریان طراحی تایپ فیس فارسی ویژه متن به تحقیقات مقدماتی نیاز داشتم در رابطه با خوانایی نوشتار. در اولین برخورد با منابع انگلیسی با این دو اصطلاح  (Legibility and Readability) مواجه شدم و دانستم تعاریفی جدا از یکدیگر دارند. در حالی که ما برای نوشتار فارسی فقط از اصطلاح خوانایی استفاده می کنیم.

((خوانايى و قابلیت خواندن (Legibility and Readability) به یک معنا نیست. خوانايى قطعاً بر قابلیت خواندن اثر می گذارد و بالعکس، اما به منظور درک اینکه چگونه هر یک از این دو مقوله بر دیگری اثر گذار است، بررسی این دو به صورت جداگانه ضروری است. میزان راحت خوانده شدن یک قلم تماماً به طراح حروف بستگی دارد، در حالیکه قابلیت خواندن تا حد زیادی مسئولیت حروفچین است.

خوانايى (Legibility) میزان مشخص شدن هر حرف از دیگری است. چنین حروفی به گونه ای طراحی می­‌شوند که خود را به شیوه ای مختصر و واضح بنمایانند که البته این امر لزوماً بدین معنی نیست که یک قلم با خوانايى زیاد، نمی تواند درطراحی خود حاوی ویژگی های خاص باشد.))

بنابر این تعریف می توان اینگونه مثال آورد که به هرمیزان در یک قلم فارسی دو حرف مشابه مانند ص و ط یا  ک و گ بهتر از یکدیگر قابل تشخیص باشند. خوانايى (Legibility) در این قلم بالاتر است.

فونت شبکه۳

 

فونت اخبار یک

فونت هلوتیکا عربیک شبکه منوتو

به ترتیب ۱- فونت اختصاصی شبکه۳   ۲- فونت اختصاصی اخبار شبکه یک    ۳- فونت هلوتیکا عربیک (شبکه منوتو) 

 

البته به نسبت حروف انگلیسی الفبای فارسی به طور خود به خود از تنوع شکلی بالاتری برخوردار است. کثرت حروف نقطه دار در الفبای فارسی تشخیص تفاوت حروف از یکدیگر را بیشتر می کند. که البته این موضوع به همان میزان تاثیر نحوه طراحی نقطه‌ها در خوانایی یک فونت را نشان می‌دهد.

همچنین آزمایش‌های ساده ای نشان داده است که خواننده هنگام مطالعه نوشتار بیشتر کلمه و ترکیبات را می خواند تا تک تک حروف را. این ویژگی در نوشتار فارسی (به دلیل پیوستگی حروف) بیشتر از لاتین خود را نشان می‌دهد. مدتی پیش پیامکی به دستم  رسید با این مضمون:

دانشنمدان متعقدند كه مغز انسان فقط به اول و اخر كملات توجه مكينه براي هيمنه كه شما تونستی اينو بخونی.حالا ببينيد چند تا كلمه غلط بود؟

 

اما قابلیت خواندن (Readability) هنگامی پدید می آید که خواننده علاوه بر تشخیص تفاوت حروف از یکدیگر در مطالعه یک متن نوشتاری با مشکل روبرو نباشد و بتواند روان و سریع نوشته را بخواند که این قابلیت به مدد رعایت اصول حروف چینی پدید می آید. بسیاری از متغییر های نوشتارنگاری که در ابتدای فصل آنها را توضیح دادیم با این هدف (قابلیت خواندن (Readability)) رعایت می شوند. انتخاب قلم ، اندازه ، فاصله سطر ، ترکینگ و ترازبندی مناسب همه از مواردی هستند که قابلیت خواندن را افزایش می دهند.

«آنچه که ثابت شده این است که طی خواندن، چشم کلمات را به صورت خطی و پیوسته دنبال نمی کند بلکه طی یک سری حرکات سریع به نام جهش (saccade) با ریشه فرانسوی به معنای “لرزش بادبان” آنها را دنبال می کند. محلی که چشم به صورت لحظه بر آن توقف می کند تثبیت (fixation) نام دارد. چشم انسان معمولاً در هر ثانیه چهار یا سه تثبیت دارد. اگرچه این توقف ها کوتاه اند، تست ها نشان می دهند که در یک صدم ثانیه مغز و چشم می توانند سه تا چهار حرف و یا حتی سه تا چهار واژه کوتاه را به خاطر بیاورند.

این دامنه شناسایی و ذخیره سازی دیداری در هر تثبیت با استفاده از قلم  12 پونتی، تقریباً 10 تا 11 کاراکتر از مرکز دید است، اگر چه اطلاعاتِ طول واژه و شکل کلی آن از فاصله بیشتری قابل درک است.

به دلیل اینکه خواندن، زمانی موثرتر است که چشم بتواند در هر توقف، حروف بیشتری را شناسایی کند، اندازه قلم نباید بیش از حد مورد نیاز باشد. این سوء برداشت وجود دارد که تصور می کنیم قلم بزرگتر ساده تر خوانده می شود اما به وضوح چنین محدودیتی در مورد میزان کوچک بودن و موثر خوانده شدن نیز وجود دارد.»

اندازه بهینه قلم برای دستیابی بهتر به قابلیت خواندن به طور معمول میان 10 تا 12 پونت است.[1]

اما مسئله اندازه های استاندارد در رابطه با اندازه قلم بسیار بی معناست زیرا گرچه همه تایپ فیس ها اندازه بدنه مشترکی دارند، اما تفاوت ارتفاع دندانه هر قلم با قلم دیگرباعث می شود که کوچکتر یا بزرگتر دیده شود.

یک تایپ فیس با ارتفاع دندانه بزرگتر، بزرگتر به نظر می رسد با اینکه همه اندازه های بدنه حرف یکسان است. با این حال، میزان بیشتر ارتفاع دندانه فضای کمتری را برای حروف صعودی و حروف نزولی برجا می گذارد. با به یاد داشتن اینکه چشم ترکیب های معمول کاراکترها و شکل کلمات را می شناسد، نه حروف را، بحث می شود که حروف صعودی و حروف نزولی به شناسایی شکل کلمات، بویژه در حاشیه دامنه دید و تثبیت ها کمک می کنند. اما تایپ فیسی که ارتفاع دندانه زیاد (و بنابراین حروف صعودی و حروف نزولی ی کوچکی) دارد، تنها با ایجاد فاصله بیشتر میان سطرها بهتر عمل می کند و شمایل واضح تری از کلمات را فراهم می کند.

برای تشخیص حداکثر تعداد حروف در هر توقف چشم، آرایش متن باید فشرده تر باشد نه بازتر. فاصله گذاری یا آرایش فشرده تر متن همچنین به تشخیص شکل کلمات کمک می کند. “فشرده اما نه به هم چسبیده” مدتها درخواست حروف چینان بوده است.

تحقیق در مورد خواندن و موثر بودن طراحی متن اغلب به دلیل برخورداری از روش های تردید آمیز، تعریف های غیر دقیق از توانایی های خواننده، فقدان توجه به اثر طراحی قلم، و اثرات استانداردهای متغیر آرایش نوشتارنگاری مورد انتقاد است. اما در کل، چندین اصول بنیادی را مورد تایید قرار داده که سودمند و کاربردی است:

آرایش نزدیک به هم  ،  فاصله گذاری برابر میان کاراکترها  ،  تقریباً 10 تا 12 کلمه در هر سطر ، لدینگ کمی بیشتر برای تایپ فیس های دارای ارتفاع دندانه زیاد (و حروف صعودی و حروف نزولی کوچک) از این اصول هستند.

 

[1] این مقدار برای نوشتار انگلیسی تعیین شده و برای نوشتار فارسی نیاز به آزمایش ها و پژوهش های ویژه دارد.

 

منابع:

  • پایان نامه: بررسی نشانه شناختی نوشتارنگاری فارسی / مسلم ابراهیمی / دانشگاه نبی اکرم
  • کتاب : What is Typography?  انتشارات: Rotovision

(جهت بازنشر مطلب لطفاً به این صفحه لینک کنید و از کپی متن مطلب بپرهیزید.)

توسط: مدیریت
تاریخ : ۱۳ تیر ۱۳۹۵
نظرات : يك نظر

One Response to “خوانايى و قابلیت خواندن (Legibility and Readability)”

  1. سلام
    این خیلی خوبه که شما به عنوان یک پیشگام تو عرصه فونت فارسی، علاوه بر ارائه فونت‌های زیبا، به فکر افزایش دانش در این حوزه هم هستید.

دیدگاهتان را بنویسید


مسلم ابراهیمی مدیر فونت ایران و طراح فونت فارسی پاسخگوی شماست.
پشتیبانی:
whatsapp: ۰۹۳۳ ۷۳۳ ۳۹۹۸
Twitter: @MoslemEbrahimi
Yahoo!: moslmo
Facebook: moslem.ebrahimi

برای ورود به پنل کاربری و دانلود آخرین نسخه، شناسه خرید خود را وارد کنید:


شناسه خرید را فراموش کرده‌ام.

برای آگاهی از اعتبار اجازه‌نامه کد لایسنس را وارد کنید:

در خبرنامه عضو شوید تا شما را از انتشار فونت های جدید و به‌روز رسانی فونت‌های کنونی مطلع کنیم.
logo-samandehi
آخرین نظرات
  • مدیریت
    فایل ها رفع اشکال شدند. مجددا دانلود کنید.... ادامه فایل ها رفع اشکال شدند. مجددا دانلود کنید
  • مدیریت
    ۱- فونت‌ها فقط روی وبسایت‌های پرکاربرد خارجی اعمال می‌شوند که دارای محتوی فارسی هستند. 2- از اخرین نسخه فونت‌ها استفاده شده است. ۳... ادامه ۱- فونت‌ها فقط روی وبسایت‌های پرکاربرد خارجی اعمال می‌شوند که دارای محتوی فارسی هستند. 2- از اخرین نسخه فونت‌ها استفاده شده است. ۳- نیازی به استفاده از چند وزن ندیدیم. (ضمنا برای استفاده از چند وزن و آزادی عمل در تغییر فونت هر وبسایت می‌تواید فونت را خریداری و از افزونه‌های تغییر فونت استفاده نمایید
  • محمد علی طوقانی
    با سلام فایلهای pdf موجود در پکیج اجرا نمیشه ، لطفا بررسی بفرمایید سپاس... ادامه با سلام فایلهای pdf موجود در پکیج اجرا نمیشه ، لطفا بررسی بفرمایید سپا
  • M.Mojtaba Monemi
    سلام؛ ۱ـ چرا فونت‌ها فقط روی وب‌سایت‌های خاصّی اعمال می‌شوند؟ لطفاً دلیل‌تان را بیان کنید. هنوز وب‌سایت‌های فارسی بسیاری وجود دارن... ادامه سلام؛ ۱ـ چرا فونت‌ها فقط روی وب‌سایت‌های خاصّی اعمال می‌شوند؟ لطفاً دلیل‌تان را بیان کنید. هنوز وب‌سایت‌های فارسی بسیاری وجود دارند که از این‌فونت‌ها استفاده نمی‌کنند یا از نسخۀ قدیمی آن استفاده می‌کنند و یا در همۀ قالب‌شان از آن استفاده نمی‌کنند. ۲ـ چرا نسخۀ فونت‌های «ایران‌یکان» و «ایران‌سنس دست‌نویس» قدیمی است؟ (هردو نسخۀ ‍۱ بودند) ۳ـ چرا از تمام وزن‌های فونت‌ها استفاده نشده‌است؟ ــــــــــــــــــــــــــــــــــ صفحه‌ای در این سایت برای اینکه ببینم در فونت ایران‌سنس دست‌نویس ۲ چه چیزی چدید است پیدا نکردم؛ لطفاً لینک آن را قرار دهید
  • طراحی گرافیک طرحینا
    ممنون خیلی عالی بود فقط تو سایت شما به این خوبی توضیح داده شده بود... ادامه ممنون خیلی عالی بود فقط تو سایت شما به این خوبی توضیح داده شده بو
  • مدیریت
    بزودی نسخه جدید فونت آوینی برایتان ارسال خواهد شد.... ادامه بزودی نسخه جدید فونت آوینی برایتان ارسال خواهد شد
  • محمد
    سلام فونت زیبایی است من دو تا مشکل دارم باهاش راهنمای چگونگی استفاده ازٌ ترکیبات جایگزٌین در بسته دانلودی مشکل داره و باز نمیشه هم... ادامه سلام فونت زیبایی است من دو تا مشکل دارم باهاش راهنمای چگونگی استفاده ازٌ ترکیبات جایگزٌین در بسته دانلودی مشکل داره و باز نمیشه همچینین موقع استفاده از فونت در برنامه adobe illustrator برنامه هنگ می کنه و بسته میش
  • سامه نجفی
    درود فراوان بر شما و این اقدام بسیار زیبای شما از همۀ دست‌اندرکاران خوش‌فکر این کار بسیار سپاسگزارم. واقعاً خوشحالم که شما تا این... ادامه درود فراوان بر شما و این اقدام بسیار زیبای شما از همۀ دست‌اندرکاران خوش‌فکر این کار بسیار سپاسگزارم. واقعاً خوشحالم که شما تا این اندازه برای زیبایی‌های نوشتن و خواندن زبان فارسی اهمیت قائل‌اید. امیدوارم هر لحظه ایده‌های زیبایی داشته باشید و هر روز بیشتر از گذشته طعم موفقیت و رضایت را بچشید
  • ناصر
    خوشحالم که از فونت های ایران سنس استفاده میکنم،به امید موفقیت های بیشتر... ادامه خوشحالم که از فونت های ایران سنس استفاده میکنم،به امید موفقیت های بیشت
  • مرتضی
    با سلام و تشکر از زحمت زیاد و زیبای شما در رابطه با این افزونه. هم خواستم تشکر کنم بابت زحمت هم اینکه پیشنهاد بدم در آینده سایتی م... ادامه با سلام و تشکر از زحمت زیاد و زیبای شما در رابطه با این افزونه. هم خواستم تشکر کنم بابت زحمت هم اینکه پیشنهاد بدم در آینده سایتی مثل MeisterTask رو هم پوشش بدید (شنیدم ترلو رو ساپورت میکنید؛ خوشحال شدم) موفق و پیروز باشید /مرتضی